راهنمای شناخت چوب کیکم و کاربردهای آن (2 نکته مهم)

چوب کیکم چیست؟ خواص چوب کیکم و نکات لازم در مورد آن

درختی که به نام کیکم شناخته می‌شود، زیرگونه‌ای از افرا به نام علمی Acer Monspessulanum است که برای نخستین بار در جنوب فرانسه پیدا شد. نام لاتین «Mons Pessulanus» هم به شهر مونپلیه که در فرانسه است، اشاره دارد. در ایران، زیرگونه‌های این درخت معمولاً به نام‌های کی‌کف، کیکم کردستانی، کرکو، کهوک، کیکم قفقازی، سیاه کرکو، کیکم ترکمنی، کیکم شیرازی و کهکم شناخته می‌شوند و بیشتر در مناطق زاگرسی و استان‌های کرمانشاه، کردستان، لرستان، کرمان و گلستان رشد می‌کنند.
در منابع فارسی، کیکم یا کیکم ایرانی یا کیکم شیرازی به عنوان نام علمی Acer Monspessulanum ذکر می‌شود، در حالی که بعضی منابع این چوب را کرکو می‌نامند و زیرگونه Acer Cinerascens یا افرای صحرایی را هم به همین نام ذکر کرده‌اند.

درخت کیکم از درختان سخت‌چوب و خزان‌دار است که به آرامی رشد می‌کند و وقتی کامل شود، تاج آن به عرض 6 متر می‌رسد. تنه این درخت صاف و رنگ آن خاکستری تیره است که با بزرگ شدن درخت، حالت شیاردار پیدا می‌کند. برگ‌های این درخت کوچک، به رنگ سبز تیره و براق هستند و زیر آن‌ها سبز آبی است. اندازه برگ‌ها معمولاً بین ۳ تا ۵ سانتی‌متر بوده و دارای سه لوب هستند. این درخت خزان‌دار است و برگ‌هایش به زیرگونه افرای صحرایی شباهت دارند، با این تفاوت که شیره شیرینی ندارند.

رنگ برگ‌های کیکم در پاییز بسته به نوع خاک تغییر می‌کند. در خاک‌های اسیدی، رنگ آن‌ها قرمز و در خاک‌های آهکی، زرد یا نارنجی می‌شوند. شاخه‌های این درخت صاف، بدون کرک و به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز تا خاکستری هستند. پوست تنه و شاخه‌های اصلی آن شیاردار و شبیه به چوب پنبه است. گل‌های کیکم معمولاً از اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت دیده می‌شوند و به رنگ زرد مایل به سبز هستند. میوه این درخت که به شکل فندقه بالدار است، معمولاً در اردیبهشت بر روی شاخه‌ها ظاهر می‌شود و جنبه زینتی دارد.

کیکم نسبت به خشکی بسیار مقاوم است و بر خلاف دیگر گونه‌های افرا، نیازی به آبیاری اضافی ندارد. در صورت داشتن خاک مناسب و زهکشی خوب، این درخت قابلیت رشد در انواع خاک را دارد. با افزایش سن، کیکم به درختی کوچک و پرشاخه تبدیل می‌شود و به‌خاطر اندازه‌اش، می‌تواند در حیاط‌ها و باغ‌های کوچک به عنوان یک درخت زینتی استفاده شود. این درخت به آفتاب کامل و هوای معتدل نیاز دارد و نسبت به باد هم حساس نیست.

خواص چوب کیکم

چوب درخت کیکم به خاطر خواص فیزیکی و زیبایی‌اش ارزشمند است و معمولاً بر اساس این ویژگی‌ها درجه‌بندی می‌شود. چوب با درجه‌بندی یک برای ساخت و ساز استفاده می‌شود. دانسیته چوب‌های خانواده افرا معمولاً بین 620 تا 750 کیلوگرم بر مترمکعب است.

کاربرد جوش کیکم

چوب جوش کیکم برای فعالیت‌هایی مانند منبت‌کاری، صنایع خاتم‌کاری و ساخت کالاهای لوکس چوبی مثل تخته‌نرد، ساعت چوبی، پیپ و ظروف چوبی استفاده می‌شود. چوب جوش یک بخش کمیاب از چوب درختان است که در شرایط خاص شکل می‌گیرد و به همین دلیل قیمت بالایی دارد. این چوب می‌تواند به عنوان سوخت نیز استفاده شود. متأسفانه در سال‌های اخیر، به‌خاطر تقاضا برای چوب جوش کیکم و ساخت پیپ، شاهد قطع بی‌رویه این درختان در ایران بوده‌ایم. این امر باعث می‌شود که کیکم، به عنوان یک گونه ارزشمند، در معرض خطر قرار گیرد.

نابودی قرار گرفته و باید چاره‌ای برای این موضوع اندیشید.

روش‌های تکثیر درخت کیکم

برای تکثیر درخت کیکم، دو روش اصلی وجود دارد: کاشت بذر و قلمه‌زنی. در روش کاشت بذر، ابتدا بذر رسیده را در سرما می‌کاریم و در بهار سال بعد، آن بذرها سبز می‌شوند. برای به‌دست آوردن بهترین نتیجه، باید قبل از کاشت، بذرها را به مدت 24 ساعت در آب خیس کنیم و سپس به مدت 2 تا 4 ماه در دمای پایین (بین 1 تا 8 درجه سانتی‌گراد) نگهداریم تا بذرها به آرامی جوانه بزنند. اگر بذرها به خوبی رشد کنند، می‌توانیم آنها را در اوایل بهار بکاریم. اگر بذرها زودتر برداشت شوند، ممکن است ضعیف رشد کنند یا اصلاً سبز نشوند. پس از اینکه نهال‌ها به اندازه 20 سانتی‌متر رسیدند، آنها را در گلدان‌های جداگانه بکارید. این فرایند معمولاً حدود 12 ماه برای بذرها و جوانه‌ها طول می‌کشد و برای بیشتر درختان این روش نتیجه می‌دهد.

روش دیگر برای تکثیر درخت کیکم، قلمه‌زنی سرشاخه‌های جوان در اوایل تابستان است. برای این کار، قلمه‌ها باید دارای 2 تا 3 جفت برگ و یک جفت جوانه در پایین باشند. لازم است مقداری از پوست قلمه در قسمت پایین آن حذف شود. اگر از هورمون ریشه‌زا هم استفاده کنید، ریشه‌زایی قلمه‌ها بهتر خواهد بود. قلمه‌های ریشه‌دار باید در طول تابستان رشد کنند و قبل از اینکه در گلدان جدید بکارید، این کار انجام شود؛ زیرا احتمال زنده‌ماندن آنها در فصل زمستان پایین‌تر است.

ویژگی‌های چوب کیکم

چوب کیکم شبیه چوب درخت افرا صحرایی است، اما از آن محکم‌تر و سنگین‌تر می‌باشد. رنگ این چوب بیشتر به قرمز متمایل است. چوب کیکم دارای هسته‌ای قهوه‌ای یا قرمز روشن است و پوست آن رنگی کرم روشن با نقش و نگارهای قهوه‌ای دارد. این چوب بافت ریز و گره‌های زیبایی دارد که آن را برای کارهای تزیینی مناسب می‌کند. چوب کیکم بخاطر بافت موج‌دار و الگوهای خاصش، در کارهای چوبی بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. این چوب به خوبی میخ را نگه می‌دارد و به همین دلیل برای ساخت ابزارهای چوبی مانند الوار ساختمانی، نجاری، سازه‌های سبک، ظروف چوبی، سازهای موسیقی و کارهای منبت‌کاری خیلی مناسب است. قیمت چوب کیکم به دلیل کم‌یابی آن بیشتر از بعضی دیگر از چوب‌ها است.

چوب جوش کیکم چیست؟

چوب جوش، بخشی کمیاب از چوب درختان است که در شرایط خاصی شکل می‌گیرد و برای کارهایی مثل منبت‌کاری، صنایع خاتم، نجاری و ساخت کالاهای چوبی لوکس استفاده می‌شود.

تکثیر درخت کیکم از چه راهی انجام می‌شود؟

تکثیر درخت کیکم به دو روش کاشت بذر و قلمه‌زنی انجام می‌شود.